همه مسائل کشوربرای ما اولویت دارند/اگر تحریم‌ها ادامه پیدا کند، گرانی نیز افزایش خواهد یافت

دکتر مسعود پزشکیان به مناسبت آغاز سومین سال فعالیت دولت چهاردهم در گفت‌وگویی تلویزیونی با مردم به سوالاتی درباره آخرین وضعیت کشور نسبت به جنگ و صلح، بازسازی آسیب‌های جنگ، اجرای مهمترین طرح‌های دولت از کالابرگ، ارتقای نظام آموزشی، پزشک خانواده و نظایر آن پاسخ داد.

آقای دکتر، اتفاقاً یکی از سؤال‌ها همین است؛ اما پیش از اینکه به آن بپردازید، وضعیت فعلی صادرات و واردات چگونه است تا همان افرادی که آقای دکتر فرمودند، بیشتر در جریان قرار بگیرند؟

بین 25 تا 35 درصد کاهش داشته‌ایم. صادراتمان کم شده، اما واردات بیشتر کاهش پیدا کرده است. میزان کاهش صادرات کمی کمتر از کاهش واردات بوده و واردات به‌طور محسوسی کاهش یافته است.

معنای این آمار برای کسانی که اقتصاد می‌دانند، روشن است و من نمی‌خواهم آن را بیشتر باز کنم. این آمار چه معنایی دارد؟ بعد عده‌ای می‌گویند تحریم اصلاً تأثیری ندارد! واقعاً نمی‌دانم به این افراد چه بگویم.

عقل چیز خوبی است؛ فقط همین را می‌خواهم بگویم. اینکه بگویند تحریم هیچ اثری ندارد، با این واقعیت‌ها سازگار نیست.

در سال‌های باقی‌مانده از فعالیت دولت، اگر بخواهید اولویت‌های حوزه سیاست خارجی را میان کاهش تنش، توسعه روابط با شرق و رفع تحریم‌ها رتبه‌بندی کنید، کدام‌یک را اولویت اصلی می‌دانید؟

همه آن‌ها؛ همه این موارد برای ما اولویت دارند. اگر تحریم‌ها ادامه پیدا کند، گرانی نیز افزایش خواهد یافت. کسانی که می‌گویند تورم وجود دارد و می‌پرسند می‌خواهید چه کار کنید، بیایند و آن را حل کنند. من گفته‌ام دستشان را می‌بوسم. حرف‌زدن آسان است؛ بگویند خودشان چه کاری می‌خواهند انجام دهند.

وقتی تحریم وجود دارد، کالا را گران‌تر وارد می‌کنیم. کسانی که اکنون کالا وارد می‌کنند، پیش از این می‌توانستند آن را مستقیم و با کشتی و هزینه کمتری وارد کنند؛ اما اکنون باید تحریم‌ها را دور بزنند، کالا را گران‌تر بخرند و با هزینه بیشتری منتقل کنند. طبیعتاً قیمت نهایی نیز افزایش پیدا می‌کند. از سوی دیگر، پول کافی هم نداریم.

اگر قبلاً با پولی که داشتیم می‌توانستیم 10 تن کالا بخریم، اکنون با همان میزان پول می‌توانیم هشت تن بخریم. اگر قبلاً می‌توانستیم هشت تن کالا را با قیمت 10 تومان وارد کنیم، اکنون باید برای همان میزان 12 تومان پرداخت کنیم. معنای این وضعیت این است که دولت … .

آیا دولت در شرایط فعلی نمی‌تواند اقدام عملی و مؤثری برای کنترل و مهار تورم انجام دهد؟

اقدام عملی، همین کارهایی است که تا امروز انجام داده‌ایم. اگر از آقایان بپرسید، همه تصور می‌کردند که تا الان باید قحطی ایجاد شده باشد؛ نه اینکه فقط تورم داشته باشیم، بلکه باید با قحطی مواجه می‌شدیم.

چرا قحطی نشده است؟ چرا کالا در بازار وجود دارد؟ چرا مردم برای دسترسی به کالا با مشکل مواجه نشده‌اند؟ چون اقدامات بسیار زیادی انجام شده تا کالا اکنون در دسترس مردم باشد.

سابقه جنگ‌های مختلف را، چه در ایران و چه در دیگر کشورهای جهان، بررسی کنید و ببینید جنگ چه شرایطی برای مردم ایجاد کرده است. اکنون مردم به کالا دسترسی دارند، اما آن را گران می‌خرند. گرانی نیز به این دلیل است که ما کالا را گران وارد می‌کنیم و گران می‌خریم. علاوه بر افزایش هزینه واردات، قیمت‌های جهانی نیز به‌دلیل جنگ افزایش یافته است.

گاهی در صداوسیما می‌نشینند و می‌گویند تورم در آمریکا مثلاً 2 درصد است، اما تورم ما در برخی بخش‌ها به 100 درصد رسیده است.

آقای دکتر، بالاخره همه این مشکلات که منشأ خارجی و وارداتی ندارند.

کدام‌یک؟ برای مثال، کدام‌یک از مواردی که می‌گویید منشأ خارجی و وارداتی ندارند؟

برای مثال، محصولات غذایی و بهداشتی.

کنجاله، شکر، گندم و سویا؛ کدام‌یک از این‌ها را وارد نمی‌کنیم؟ برنج را اگر وارد نکنیم، قیمت برنج داخلی که پیش از این قرار بود مثلاً 100 تومان باشد، به 300 یا 500 تومان می‌رسد. برنج تولید داخل 500 تومان شده و ممکن است به 600 تومان برسد.

مشکل دیگری هم داریم. وقتی کالا از خارج وارد نمی‌شود، برخی افراد نه همه از کمبود سوءاستفاده می‌کنند. البته باید از برادرانی که در اصناف همکاری می‌کنند، قدردانی کنم؛ آن‌ها کمک زیادی کرده‌اند. همچنین باید از برادرانمان در بخش صنعت تشکر کنم.

بااین‌حال، عده‌ای وقتی می‌بینند کالایی کم شده است، آن را به هر قیمتی که دلشان می‌خواهد می‌فروشند. اکنون خود اصناف در حال کمک هستند، قوه قضائیه نیز درگیر موضوع است و اعضای صنوف هم پیگیری می‌کنند؛ اما عده‌ای همچنان از این وضعیت سوءاستفاده می‌کنند.

آقای دکتر، اتفاقاً یکی از سؤال‌ها همین است؛ اما پیش از اینکه به آن بپردازید، وضعیت فعلی صادرات و واردات چگونه است تا همان افرادی که آقای دکتر فرمودند، بیشتر در جریان قرار بگیرند؟

بین 25 تا 35 درصد کاهش داشته‌ایم. صادراتمان کم شده، اما واردات بیشتر کاهش پیدا کرده است. میزان کاهش صادرات کمی کمتر از کاهش واردات بوده و واردات به‌طور محسوسی کاهش یافته است.

معنای این آمار برای کسانی که اقتصاد می‌دانند، روشن است و من نمی‌خواهم آن را بیشتر باز کنم. این آمار چه معنایی دارد؟ بعد عده‌ای می‌گویند تحریم اصلاً تأثیری ندارد! واقعاً نمی‌دانم به این افراد چه بگویم.

عقل چیز خوبی است؛ فقط همین را می‌خواهم بگویم. اینکه بگویند تحریم هیچ اثری ندارد، با این واقعیت‌ها سازگار نیست.

در سال‌های باقی‌مانده از فعالیت دولت، اگر بخواهید اولویت‌های حوزه سیاست خارجی را میان کاهش تنش، توسعه روابط با شرق و رفع تحریم‌ها رتبه‌بندی کنید، کدام‌یک را اولویت اصلی می‌دانید؟

همه آن‌ها؛ همه این موارد برای ما اولویت دارند. اگر تحریم‌ها ادامه پیدا کند، گرانی نیز افزایش خواهد یافت. کسانی که می‌گویند تورم وجود دارد و می‌پرسند می‌خواهید چه کار کنید، بیایند و آن را حل کنند. من گفته‌ام دستشان را می‌بوسم. حرف‌زدن آسان است؛ بگویند خودشان چه کاری می‌خواهند انجام دهند.

وقتی تحریم وجود دارد، کالا را گران‌تر وارد می‌کنیم. کسانی که اکنون کالا وارد می‌کنند، پیش از این می‌توانستند آن را مستقیم و با کشتی و هزینه کمتری وارد کنند؛ اما اکنون باید تحریم‌ها را دور بزنند، کالا را گران‌تر بخرند و با هزینه بیشتری منتقل کنند. طبیعتاً قیمت نهایی نیز افزایش پیدا می‌کند. از سوی دیگر، پول کافی هم نداریم.

اگر قبلاً با پولی که داشتیم می‌توانستیم 10 تن کالا بخریم، اکنون با همان میزان پول می‌توانیم هشت تن بخریم. اگر قبلاً می‌توانستیم هشت تن کالا را با قیمت 10 تومان وارد کنیم، اکنون باید برای همان میزان 12 تومان پرداخت کنیم. معنای این وضعیت این است که دولت … .

آیا دولت در شرایط فعلی نمی‌تواند اقدام عملی و مؤثری برای کنترل و مهار تورم انجام دهد؟

اقدام عملی، همین کارهایی است که تا امروز انجام داده‌ایم. اگر از آقایان بپرسید، همه تصور می‌کردند که تا الان باید قحطی ایجاد شده باشد؛ نه اینکه فقط تورم داشته باشیم، بلکه باید با قحطی مواجه می‌شدیم.

چرا قحطی نشده است؟ چرا کالا در بازار وجود دارد؟ چرا مردم برای دسترسی به کالا با مشکل مواجه نشده‌اند؟ چون اقدامات بسیار زیادی انجام شده تا کالا اکنون در دسترس مردم باشد.

سابقه جنگ‌های مختلف را، چه در ایران و چه در دیگر کشورهای جهان، بررسی کنید و ببینید جنگ چه شرایطی برای مردم ایجاد کرده است. اکنون مردم به کالا دسترسی دارند، اما آن را گران می‌خرند. گرانی نیز به این دلیل است که ما کالا را گران وارد می‌کنیم و گران می‌خریم. علاوه بر افزایش هزینه واردات، قیمت‌های جهانی نیز به‌دلیل جنگ افزایش یافته است.

گاهی در صداوسیما می‌نشینند و می‌گویند تورم در آمریکا مثلاً 2 درصد است، اما تورم ما در برخی بخش‌ها به 100 درصد رسیده است.

آقای دکتر، بالاخره همه این مشکلات که منشأ خارجی و وارداتی ندارند.

کدام‌یک؟ برای مثال، کدام‌یک از مواردی که می‌گویید منشأ خارجی و وارداتی ندارند؟

برای مثال، محصولات غذایی و بهداشتی.

کنجاله، شکر، گندم و سویا؛ کدام‌یک از این‌ها را وارد نمی‌کنیم؟ برنج را اگر وارد نکنیم، قیمت برنج داخلی که پیش از این قرار بود مثلاً 100 تومان باشد، به 300 یا 500 تومان می‌رسد. برنج تولید داخل 500 تومان شده و ممکن است به 600 تومان برسد.

مشکل دیگری هم داریم. وقتی کالا از خارج وارد نمی‌شود، برخی افراد نه همه از کمبود سوءاستفاده می‌کنند. البته باید از برادرانی که در اصناف همکاری می‌کنند، قدردانی کنم؛ آن‌ها کمک زیادی کرده‌اند. همچنین باید از برادرانمان در بخش صنعت تشکر کنم.

بااین‌حال، عده‌ای وقتی می‌بینند کالایی کم شده است، آن را به هر قیمتی که دلشان می‌خواهد می‌فروشند. اکنون خود اصناف در حال کمک هستند، قوه قضائیه نیز درگیر موضوع است و اعضای صنوف هم پیگیری می‌کنند؛ اما عده‌ای همچنان از این وضعیت سوءاستفاده می‌کنند.

برای مثال، در محصولاتی مانند میوه، ممکن است بخشی وارداتی باشد، اما بخش مهمی از آن در داخل تولید می‌شود و بااین‌حال، همچنان گران است.

ببینید، خود من زمین کشاورزی دارم؛ حدود 10 تا 20 هکتار زمین داشتیم و زمانی که فرصت داشتیم، خودمان روی آن کار می‌کردیم. هیچ‌وقت از این کار سودی نبردیم.

اگر بخواهید کارگر بگیرید و هزینه نهاده‌ها را نیز پرداخت کنید، دیگر سودی باقی نمی‌ماند. کشاورزان ما اگر خودشان کار نکنند، کشاورزی هیچ سودی برایشان ندارد. آن‌ها کار می‌کنند تا فقط زندگی‌شان بچرخد.

تازه بخش عمده این پول‌ها نیز به کشاورزان ما نمی‌رسد و دلال‌ها آن را می‌برند.

خب، من هم دقیقاً همین را عرض می‌کنم.

ببینید، این مسئله به ساختاری برمی‌گردد که از قبل وجود داشته است. هر بخشی از آن را که بخواهید اصلاح کنید، با یک چرخه به‌هم‌پیوسته مواجه می‌شوید. در این میان، کشاورز ما کسی نیست که سود اصلی را می‌برد. تازه با اقداماتی که انجام داده‌ایم، باید ببینیم کشاورزان می‌توانند سرپا بمانند یا نه. من با آن‌ها زندگی کرده‌ام و شرایطشان را می‌دانم؛ به همین دلیل این حرف را می‌زنم.

برای دامداران ما اصلاً صرف نمی‌کرد که دام نگهداری کنند؛ زیرا باید نهاده می‌خریدند. در شیوه قبلی توزیع نهاده‌ها، عده‌ای می‌آمدند و نهاده می‌گرفتند، در حالی که اصلاً دامداری نداشتند. قبلاً دامداری‌ای ثبت کرده بودند و با استفاده از همان ثبت، نهاده دریافت می‌کردند و بعد آن را در بازار آزاد می‌فروختند.

من بارها به وزارت جهاد کشاورزی گفتم: «چرا این کار را انجام می‌دهید؟» با تصمیمی که اکنون گرفته‌ایم، دیگر کسی نمی‌تواند نهاده 28 تومانی بگیرد و بعد آن را در بازار آزاد بفروشد. در آن شرایط، برای دامدار واقعی صرف نمی‌کرد که به کارش ادامه دهد.

ما حتی برای بچه‌های خودمان شغل ایجاد کردیم؛ چون نمی‌خواستیم برای پسر خواهر، پسر برادر یا بچه‌های اقوام توصیه کنیم که جایی آن‌ها را به کار بگیرند. گفتیم به این زمین بروید و کار کنید. رفتند و کار کردند، اما ضرر کردند. هزینه ضررشان را من پرداخت کردم و آن‌ها نیز کار را رها کردند؛ چون واقعاً کشاورزی صرفه اقتصادی ندارد.

خب، اکنون باید چه کار کنیم، آقای دکتر؟

اصلاح این چرخه کاری بسیار زمان‌بر است. همان‌طور که می‌گویم، برای همه این مشکلات راه‌حل وجود دارد؛ اما تغییر رفتار زمان می‌برد. رفتار آدم‌ها با دستورالعمل، امرونهی و بخش‌نامه تغییر نمی‌کند.

اصلاح الگوی کشت نیز زمان‌بر است. باید آموزش بدهیم، نهادهای مربوط را سامان‌دهی کنیم و نهاده‌ها را اصلاح کنیم. همه این اقدامات به زمان نیاز دارد.

تیمی هم آمده بود که برادرمان، آقای نقدی، آن‌ها را معرفی کرده بود. پیشنهادهایی داشتند. گفتم «پیشنهادهایتان را بیاورید؛ ما میدان می‌دهیم تا آن‌ها را اجرا کنید.» هرکس می‌گوید می‌توان کاری انجام داد، بیاید و در میدان عمل کند.

مقام معظم رهبری درباره آماده‌سازی نزدیک به 500 هزار هکتار زمین در خوزستان دستور داده بودند. مجموع این زمین‌ها حدود 550 هزار هکتار است. تاکنون کار آماده‌سازی 250 هزار هکتار انجام شده و به پایان رسیده است. برای 250 هزار هکتار باقی‌مانده، هزینه بسیار زیادی درخواست می‌کردند.

به اعتقاد من، می‌توانیم این کار را با رویکرد جهادی انجام دهیم و به این میزان پول هم نیاز نداریم؛ اما همه باید وارد صحنه شوند. ما زمین داریم و اگر بتوانیم بهره‌وری آن را افزایش دهیم، می‌توانیم درآمد و معیشت خودمان را از همین مسیر تأمین کنیم.

اگر کیفیت کاشت، داشت و برداشت را اصلاح کنیم، کارهای زیادی می‌توانیم انجام دهیم؛ اما همه این اقدامات به زمان، سرمایه، آموزش، مهارت و مجموعه‌ای از فعالیت‌های هماهنگ نیاز دارد.

از زمانی که دولت را تحویل گرفته‌ایم، دائماً درگیر جنگ بوده‌ایم و باید این درگیری‌ها را مدیریت کنیم. با وجود این، اقداماتی نیز انجام داده‌ایم. به نظر من، نتیجه همین اقدام‌هاست که اکنون می‌بینید خاموشی‌های برق کمتر شده است.

زمانی که دولت را تحویل گرفتیم، 25 هزار مگاوات کمبود برق داشتیم. بعد نیروگاه‌هایمان را نیز هدف قرار دادند و شرایط بدتر شد. سدهایی هم که در اختیار داشتیم، آب کافی پشت‌شان نبود و ظرفیت تولید برق آن‌ها نیز کاهش یافت. با وجود همه این مشکلات، توانستیم وضعیت را مدیریت کنیم. چگونه این کار را انجام دادیم؟